Türkçe Eş Sesli (Sesteş) Kelimeler
Eş sesli (sesteş) kelimeler, yazılışı ve okunuşu aynı olup anlamca farklı olan kelimelerdir. Bu sayfada konu anlatımı, kazanımlar, örnekler, cümle içinde kullanım, eş anlamlı ve zıt anlamlılarla karşılaştırma, interaktif etkinlik, ders planı, çalışma kağıdı, 10 soruluk mini test ve öğretmen notlarını bir arada bulabilirsiniz.
🧭 Türkçe Eş Sesli (Sesteş) Kelimeler: Bu Sayfada Neler Var?
Eş sesli kelimeler konusu için hazırlanan bu sayfa; eş sesli kelime kavramını öğrenme, örnekleri inceleme, cümle içinde kullanımı görme, eş anlamlı ve zıt anlamlılarla karşılaştırma, çözümlü örnekleri inceleme, uygulama yapma ve mini test ile kendini değerlendirme adımlarını tek bir açık sayfada bir araya getirir. Öğrenci, öğretmen ve veli ihtiyacına göre ilgili bölüme doğrudan geçilebilir.
Sınavda Dikkat Edilecekler ve Öne Çıkan Kısımlar
Sınavda dikkat et
Eş sesli kelimeleri eş anlamlılarla karıştırma. Eş sesliler yazılışı aynı, anlamı farklıdır: "yüz" (organ/çehre/100 sayısı). Eş anlamlılar ise yazılışı farklı, anlamı aynıdır: ak-beyaz.
Öne çıkan kısımlar
Eş sesli kelimelerin cümle içinde farklı anlamlarda kullanımı (yüz, dal, kır, çay, saz, yaz, gül), sesteş kelime bulma ve cümlede anlam belirleme soruları sıklıkla sorulur.
Yaygın hata / tuzak
Eş sesli kelimeleri eş anlamlılarla karıştırmak. Aynı kelimenin mecaz anlamını eş sesli sanmak. Sesteş kelimelerin cümledeki anlamını bağlamdan çıkarmayı gözden kaçırmak.
30 saniyelik tekrar
Eş sesli (sesteş): yazılışı ve okunuşu aynı, anlamı farklı. Örnek: yüz, dal, kır, çay, saz, yaz, gül, boğaz, kaz, ben. Eş sesliler cümledeki bağlamdan anlaşılır. Eş anlamlılar farklı yazılışlıdır.
🎯 Türkçe Eş Sesli Kelimeler Kazanımları
Bu bölümde Eş Sesli (Sesteş) Kelimeler konusu için hedeflenen öğrenme çıktıları yer alır. Kazanım ifadeleri, MEB Türkçe Öğretim Programı'ndaki "Söz Varlığı" ve "Anlam Bilgisi" kapsamında ele alınmıştır.
| Kod | Kazanım | Bilişsel Süreç |
|---|---|---|
| T.5.3.11 | Eş sesli (sesteş) kelimeleri tanır; yazılışı ve okunuşu aynı, anlamı farklı olan kelimeleri ayırt eder. | Anlama |
| T.5.3.12 | Eş sesli kelimeleri cümle içinde doğru biçimde kullanır; bağlamdan anlamı çıkarır. | Uygulama |
| T.5.3.13 | Eş sesli, eş anlamlı ve zıt anlamlı kelimeleri karşılaştırır; metin içinde bu kelimeleri bulur. | Analiz |
📐 Türkçe Eş Sesli (Sesteş) Kelimeler Konu Anlatımı
Eş sesli (sesteş) kelimeler, yazılışı ve okunuşu aynı olup anlamca birbirinden farklı olan kelimelerdir. Örneğin yüz kelimesi "organ", "çehre" ve "100 sayısı" anlamlarında kullanılabilir. Dal kelimesi "ağaç dalı" ve "sırt" anlamlarında; kır kelimesi "kır alan", "kırmak" emri ve "beyaz" anlamlarında kullanılır. Eş sesli kelimelerin anlamı cümledeki bağlamdan çıkarılır. Bu konuyu öğrenirken özellikle eş sesli ile eş anlamlı ayrımı ve bağlamdan anlam çıkarma üzerinde durulmalıdır.
1. Eş Sesli Kelime Nedir?
Eş sesli (sesteş) kelimeler, yazılışı ve okunuşu aynı olmasına rağmen anlamca birbirinden tamamen farklı olan kelimelerdir. Bu kelimeler aynı sesleri içerir ancak farklı kavramları karşılar. Eş sesli kelimelerin anlamı, cümle içindeki kullanımına göre belirlenir.
2. Eş Sesli Kelime Örnekleri
| Kelime | 1. Anlam | 2. Anlam | 3. Anlam |
|---|---|---|---|
| yüz | Organ (yüzümüz) | Çehre (yüz ifadesi) | 100 sayısı |
| dal | Ağaç dalı | Sırt, arka | — |
| kır | Kır alan, ova | Kırmak emri | Beyaz (kır saç) |
| çay | İçecek | Akarsu | — |
| saz | Müzik aleti | Kamış, hasır otu | — |
| yaz | Mevsim | Yazmak emri | — |
| gül | Çiçek | Gülmek emri | — |
| boğaz | Organ | Deniz geçidi | — |
| kaz | Kuş | Kazmak emri | — |
| ben | Zamir (ben) | Vücuttaki leke | — |
| at | Hayvan | Atmak emri | — |
| yüz | Yüzmek emri | Yüz sayısı | Yüz (organ) |
3. Eş Sesli Kelimelerin Cümle İçinde Kullanımı
Eş sesli kelimeler cümle içinde farklı anlamlarda kullanılabilir. Anlam, cümledeki diğer kelimelerden ve bağlamdan çıkarılır.
- Yüzünü yıkadı. (organ/çehre)
- Bu kitap yüz sayfa. (100 sayısı)
- Havuzda yüzmeyi öğrendi. (yüzmek emri)
- Ağacın dalı kırıldı. (ağaç dalı)
- Adamın dalına vurdular. (sırt, arka)
- Kırlarda geziyorduk. (ova, kır alan)
- Camı kır dedi. (kırmak emri)
- Dedemin saçları kır olmuş. (beyaz)
4. Eş Sesli, Eş Anlamlı ve Zıt Anlamlı Karşılaştırması
| Özellik | Eş Sesli | Eş Anlamlı | Zıt Anlamlı |
|---|---|---|---|
| Yazılış | Aynı | Farklı | Farklı |
| Okunuş | Aynı | Farklı | Farklı |
| Anlam | Farklı | Aynı | Karşıt |
| Örnek | yüz, dal, kır | ak-beyaz, hekim-doktor | ak-kara, uzun-kısa |
| Cümlede kullanım | Bağlama göre anlam değişir | Birbirinin yerine kullanılabilir | Birbirinin yerine kullanılamaz |
5. Adım Adım Uygulama: Eş Sesli Kelime Bulma
- Verilen kelimeyi oku ve cümledeki anlamını düşün.
- Bu kelimenin başka bir anlamı var mı diye düşün.
- Bulduğun anlamı farklı bir cümlede kullanarak kontrol et.
- Kelimenin gerçekten eş sesli olup olmadığını belirle.
- Kelimenin cümledeki anlamını yaz.
6. Çözümlü Örnekler
Örnek 1 (Temel)
Soru: "Yüz" kelimesi kaç farklı anlamda kullanılabilir? Örnek cümlelerle açıklayınız.
Çözüm: "Yüz" kelimesi en az üç farklı anlamda kullanılabilir:
- Organ/çehre: "Yüzünü yıkadı."
- 100 sayısı: "Bu kitap yüz sayfa."
- Yüzmek emri: "Havuzda yüz dedi."
Örnek 2 (Farklı biçim)
Soru: "Dal" kelimesinin iki farklı anlamını cümle içinde kullanınız.
Çözüm:
- Ağaç dalı: "Kuş, ağacın dalına kondu."
- Sırt/arka: "Adamın dalına vurdular."
Örnek 3 (Düşünme gerektiren)
Soru: Aşağıdaki cümlede altı çizili kelimenin hangi anlamda kullanıldığını bulunuz: "Dedemin saçları iyice kır olmuş."
Çözüm: "Kır" kelimesi bu cümlede beyaz anlamında kullanılmıştır. "Kır saç" ifadesi, saçların beyazlaşmış olduğunu belirtir.
Örnek 4 (Günlük yaşam)
Soru: "Çay" kelimesinin iki farklı anlamını cümle içinde kullanınız.
Çözüm:
- İçecek: "Sabahları çay içerim."
- Akarsu: "Köyün yanından bir çay akıyor."
Örnek 5 (Bağlamdan anlam çıkarma)
Soru: "Gül" kelimesi hangi cümlede çiçek anlamında kullanılmıştır?
- A) Bahçedeki güller çok güzel kokuyor.
- B) Bana bakıp gül dedi.
Çözüm: A seçeneğinde "gül" kelimesi çiçek anlamında, B seçeneğinde ise gülmek emri anlamında kullanılmıştır. Doğru cevap A'dır.
Yaygın Hatalar
- ❌ Eş sesli kelimeleri eş anlamlılarla karıştırmak. ✅ Eş sesliler yazılışı aynı, anlamı farklıdır; eş anlamlılar yazılışı farklı, anlamı aynıdır. 💡 yüz (eş sesli), ak-beyaz (eş anlamlı).
- ❌ Aynı kelimenin mecaz anlamını eş sesli sanmak. ✅ Mecaz anlam, kelimenin gerçek anlamından uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır; eş seslilik ise farklı kelimelerin aynı sesi taşımasıdır. 💡 "yüzü gülmek" mecaz, "yüz" (organ) ve "yüz" (sayı) eş sesli.
- ❌ Eş sesli kelimelerin cümledeki anlamını bağlamdan çıkarmamak. ✅ Anlam, cümledeki diğer kelimelerden ve bağlamdan çıkarılır. 💡 "yüzünü yıka" → organ, "yüz sayfa" → sayı.
- ❌ Her kelimenin eş seslisi olduğunu düşünmek. ✅ Her kelimenin eş seslisi yoktur. 💡 "kitap", "masa" gibi kelimelerin eş seslisi yoktur.
🧠 Konu Özeti
- Eş sesli (sesteş) kelimeler: yazılışı ve okunuşu aynı, anlamı farklı olan kelimeler.
- Örnekler: yüz, dal, kır, çay, saz, yaz, gül, boğaz, kaz, ben, at.
- Eş sesli kelimelerin anlamı cümledeki bağlamdan çıkarılır.
- Eş sesliler cümlede farklı anlamlarda kullanılabilir.
- Eş sesli (yazılışı aynı, anlamı farklı) ≠ Eş anlamlı (yazılışı farklı, anlamı aynı).
- Her kelimenin eş seslisi yoktur.
- Mecaz anlam ile eş seslilik karıştırılmamalıdır.
✨ İnteraktif Etkinlik
Aşağıdaki eşleştirme oyununda eş sesli kelimeleri farklı anlamlarıyla eşleştirin. Önce bir kelime seçin, ardından anlamını tıklayın.
🧩 Eş Sesli Kelime Eşleştirme
Kelimeler ile farklı anlamlarını doğru şekilde eşleştirin.
📌 Kelimeler
🔍 Anlamlar
⏲️ Türkçe Eş Sesli Kelimeler — 40 Dakikalık Ders Planı
Bu plan, Eş Sesli Kelimeler konusunun tek ders saatinde işlenmesi için hazırlanmıştır.
| Süre | Aşama | Etkinlik | Materyal |
|---|---|---|---|
| 5 dk | Giriş | Tahtaya "yüz" yazıp "Bu kelimeyi farklı anlamlarda kullanabilir miyiz?" sorusuyla dikkat çekme. | Tahta, tebeşir |
| 10 dk | Keşfetme | Öğrencilerden bildikleri eş sesli kelimeleri ve farklı anlamlarını söylemelerini isteme; tahtada liste oluşturma. | Tahta, çalışma kağıdı |
| 12 dk | Anlatım | Eş sesli kelime tanımı, örnekler, cümle içinde kullanım ve eş anlamlılarla farkı. | Sunum, tahta, örnek tablo |
| 8 dk | Pekiştirme | İkili çalışma: Eş sesli kelime eşleştirme ve cümle tamamlama alıştırması. | Çalışma kağıdı |
| 5 dk | Değerlendirme | Mini testin ilk 3 sorusunun sınıfça cevaplanması; kapanış sorusu. | Mini test |
🧑🏫 Öğretmen Notları
Bu sayfa, Eş Sesli Kelimeler konusunu işlerken tanılayıcı, biçimlendirici ve sonuç değerlendirmeyi birlikte kullanmanıza imkân tanır.
Olası yanılgı: Öğrenciler eş sesli kelimeleri eş anlamlılarla karıştırabilir. Aynı kelimenin mecaz anlamını eş sesli sanabilir.
Öneri: Derse başlarken "yüz" kelimesini tahtaya yazıp "Bu kelimeyi farklı anlamlarda kullanabilir misiniz?" sorusuyla tartışma başlatın. Ardından "ak" ve "beyaz" kelimelerini yazıp farkı sordurun.
Müdahale: Eş sesli kelimeleri eş anlamlılarla karıştıran öğrenciler için "yüz" (eş sesli) ve "ak-beyaz" (eş anlamlı) örneklerini tekrar edin. Bağlamdan anlam çıkarma alıştırmaları yaptırın.
Geri bildirim: "Eş sesliler yazılışı aynı, anlamı farklıdır; eş anlamlılar yazılışı farklı, anlamı aynıdır" ilkesini her örnekte vurgulayın.
Değerlendirme: Mini test + çalışma kağıdındaki açık uçlu soru birlikte kullanılabilir.
İleriye dönük: Deyimler ve atasözleri konusuna geçiş yapılabilir.
Tahtaya Yaz
- Eş sesli (sesteş): Yazılışı ve okunuşu aynı, anlamı farklı.
- Örnekler: yüz, dal, kır, çay, saz, yaz, gül, boğaz, kaz, ben, at.
- Eş seslilerin anlamı cümledeki bağlamdan çıkarılır.
- Eş sesli ≠ Eş anlamlı. Eş anlamlı: yazılışı farklı, anlamı aynı.
- Mecaz anlam ile eş seslilik karıştırılmamalıdır.
Derse Başlarken Sor
"'Yüz' dediğimizde aklınıza ne geliyor? Peki bu kelimeyi başka hangi anlamlarda kullanabiliriz?"
Hızlı Kontrol
"'Dal' kelimesinin iki farklı anlamını cümle içinde kullanınız." (Cevap: Ağaç dalı, sırt/arka)
Ders Sonunda Sor
"Eş sesli kelimelerin anlamı nasıl belirlenir? Örnek veriniz."
📄 Yazdırılabilir Çalışma Kağıdı (2 Sayfa)
Aşağıdaki çalışma kağıdı 2 tam sayfa olarak hazırlanmıştır. Öğretmenler arkalı önlü tek bir kağıt olarak yazdırabilir. Toplam 10 kısa soru + 1 açık uçlu soru ve öğrenci çalışma alanları içerir.
📝 Eş Sesli Kelimeler Mini Test
10 soruluk değerlendirme. Her soruda bir seçeneği işaretleyin, ardından "Cevapları Kontrol Et" butonuna basın.
1. Eş sesli kelimelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
2. "Yüzünü yıka." cümlesinde "yüz" kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır?
3. "Kuş, ağacın dalına kondu." cümlesinde "dal" kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır?
4. "Dedemin saçları kır olmuş." cümlesinde "kır" kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır?
5. "Sabahları çay içerim." cümlesinde "çay" kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır?
6. "Yaz geldi, havalar ısındı." cümlesinde "yaz" kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır?
7. "Bahçedeki güller çok güzel kokuyor." cümlesinde "gül" kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır?
8. "İstanbul Boğazı'nda vapurla gezdik." cümlesinde "boğaz" kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır?
9. Eş sesli kelimeler ile eş anlamlı kelimeler arasındaki fark nedir?
10. "Gölde kaz yüzüyordu." cümlesinde "kaz" kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır?
🎭 Oyun / Drama Etkinliği
"İki Anlam Bir Kelime" etkinliğinde öğrenciler gruplara ayrılır. Her grup, bir eş sesli kelime seçer (yüz, dal, kır, çay, saz, yaz, gül, boğaz, kaz, ben, at). Seçtikleri kelimenin farklı anlamlarını kullanarak iki kısa skeç hazırlar. Skeçlerde kelimenin hangi anlamda kullanıldığını sınıfa gösterir. Diğer gruplar kelimenin hangi anlamda kullanıldığını tahmin eder.
🏆 Performans Rubriği
| Ölçüt | Başlangıç (1) | Gelişen (2) | Yetkin (3) |
|---|---|---|---|
| Bilimsel doğruluk | Eş sesli kelimeler hatalı veya eksik. | Eş sesli kelimeler doğru ancak anlam ilişkisi yüzeysel. | Eş sesli kelimeler doğru, farklı anlamlar cümlede açıkça gösterilmiş. |
| Sunum / anlatım | Konuşma dağınık, dinleyici takip edemiyor. | Anlaşılır ama akıcılık sınırlı. | Akıcı, sıralı ve dinleyiciyi içine alan anlatım. |
| Grup çalışması | Görev paylaşımı yok. | Kısmi paylaşım var. | Tüm üyeler aktif ve uyumlu. |
❓ Eş Sesli Kelimeler Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
🔎 İlgili İçerikler
🚀 Konuyu Pekiştir
Eş Sesli Kelimeler konusunda başarılı olmak için eş sesli kelime kavramını, örnekleri ve cümle içinde kullanımını mutlaka pekiştir. Özellikle eş sesli ile eş anlamlı ayrımını ve bağlamdan anlam çıkarmayı günlük yaşam örnekleriyle ilişkilendir.
📚 Konunun Püf Noktaları: Eş sesli (sesteş): yazılışı ve okunuşu aynı, anlamı farklı. Örnek: yüz, dal, kır, çay, saz, yaz, gül, boğaz, kaz, ben, at. Eş seslilerin anlamı cümledeki bağlamdan çıkarılır. Eş sesli ≠ Eş anlamlı. Eş anlamlı: yazılışı farklı, anlamı aynı. Mecaz anlam ile eş seslilik karıştırılmamalıdır.
⚡ Sık Yapılan Hatalar ve Altın İpuçları: Eş seslileri eş anlamlılarla karıştırma. Aynı kelimenin mecaz anlamını eş sesli sanma. Eş sesli kelimelerin anlamını bağlamdan çıkarmayı unutma. Her kelimenin eş seslisi olduğunu düşünme.
Bu konuda başarılı olmak için: • Kelimenin farklı anlamlarını düşün. • Bulduğun anlamı farklı bir cümlede kullanarak kontrol et. • Kelimenin cümledeki anlamını bağlamdan çıkar. • Eş sesli ile eş anlamlıyı karıştırma.
Yazıyı nasıl buldunuz?
