4. SINIF · DİL BİLGİSİ

İki Nokta, Ünlem

ve Üç Nokta

Bu sunumda iki nokta ( : ), ünlem ( ! ) ve üç nokta ( … ) işaretlerinin nerelerde ve nasıl kullanıldığını örnek cümlelerle öğreneceğiz.

İki Nokta ( : ) Ünlem ( ! ) Üç Nokta ( … ) Örnek Cümleler

İki Nokta ( : )

1) Kendisiyle İlgili Örnek Verilecek Cümlenin Sonuna Konur

Bir cümlede örnek verilecekse, örneklerden önce iki nokta konur.

Örnek

Sevdiğim yemeklerden bazıları şunlardır: nohut, pirinç pilavı, tavuk…

✔ İki nokta, kendisinden sonra açıklama veya örnek geleceğini bildirir.
✔ İki noktadan sonra örnekler sıralanır.

İki Nokta ( : )

2) Konuşma Cümlesinin Geleceğini Bildiren Cümlenin Sonuna Konur

Bir yazıda konuşma cümlesinin geleceğini bildiren cümlenin sonuna iki nokta konur.

Örnek

              Öğrencisine bakarak:

              — Sen de gelebilirsin, dedi.

✔ İki nokta, konuşmanın başlayacağını haber verir.
✔ Konuşma cümlesi genellikle uzun çizgi ( — ) ile başlar.

Ünlem ( ! )

1) Duygu Bildiren Sözcük, Söz Grubu veya Cümlelerin Sonuna Konur

Mutluluk, kaygı, üzüntü, şaşkınlık, heyecan, coşkunluk, korku gibi duyguları bildiren sözcük, söz grubu veya cümlelerin sonuna ünlem konur.

Örnek

— Eyvah! Ben böyle olacağını biliyordum.

✔ Ünlem, güçlü duyguları ifade eder.
✔ Ünlem işaretinden sonra cümle büyük harfle başlar.

Ünlem ( ! )

2) Seslenme ve Hitap Sözlerinden Sonra Konur

Kendisine seslenilen veya hitap edilen sözlerden sonra ünlem konur.

Örnek

— Hey! Senin orada ne işin var?

✔ Seslenme ve hitap sözlerinden sonra ünlem kullanılır.
✔ Ünlem, seslenmenin gücünü ve duygusunu yansıtır.

Üç Nokta ( … )

1) Benzerlerinin de Var Olduğunu Belirtmek İçin Kullanılır

Olaylar, adlar veya örnekler sıralandıktan sonra benzerlerinin de var olduğunu belirtmek için üç nokta kullanılır.

Örnek

Yaz meyvelerinden bazıları şunlardır: şeftali, elma, karpuz, kavun…

✔ Üç nokta, sıralamanın devam ettiğini gösterir.
✔ “Bunlar gibi başkaları da var.” anlamı taşır.

Üç Nokta ( … )

2) Bitmemiş Cümlelerin Sonuna Konur

Tamamlanmamış, yarım kalmış, devamı getirilmemiş cümlelerin sonuna üç nokta konur.

Örnek

Kafasını kaldırıp uzaklara daldı…

✔ Cümle bitmediği hâlde nokta konulamaz; üç nokta kullanılır.
✔ Okuyucuda merak ve devam duygusu uyandırır.

Karşılaştırma