DÜNYA’MIZIN KATMANLARI

Konu ve Kavramlar:

• Dünya’nın dışını çepeçevre kaplayan, üzerinde karaların ve denizlerin bulun duğu katman yer kabuğu olarak adlan dırılır.
• Doğada büyük yer tutan, bir veya birden fazla mineralden oluşan kaya ve taş par çalarına kayaç denir.
• Yer kabuğunun altındaki magma, za man zaman yanardağların yüzeyine doğru yükselir. Yeryüzüne çı kan magmaya lav adı verilir.

GÖZLEMLENEBİLİR KATMANLAR

Hava küre: Atmosfer dediğimiz kısımdır. Dünya’nın yerden uzaya kadar olan bölümüdür.

Su küre: Denizlerin, göllerin ve akarsuların oluşturduğu bölümdür.

Taş küre: Üzerinde yaşadığımız kara parçalarıdır.

🌟 DÜNYA’MIZIN KATMANLARI

Yolda yürüyen insanların üzerine bastığı,çiftçilerin üzeride çalışıp işlem yaptığı,yer denilen kısım Dünya’nın çevresini sarar.

Dünya’nın katmanları:

• Dünya’yı çepeçevre saran bu kısma yer kabuğu ya da taş küre adı verilir.
• Yer kabuğunun çukurlarını dolduran suların tamamına su küre adı verilir.
• Yeryüzünün çevresindeki görünmez katman ise hava küredir.

💡GÖZLEMLENEMEYEN KATMANLAR

Ateş küre (Manto):Yer kabuğunun altındaki tabakadır. Burada madde çok kızgın ve akışkan bir haldedir. Buradaki kızgın maddelere magma adı verilir. Ateş küredeki magma zaman zaman yer kabuğundaki çatlaklardan dışarıya çıkar. Çıkış yaptığı yerde yanardağ oluşturur. Dışarıya çıkmış haline lav denir. Magma mantonun üst tabakasıdır. Depremler magmanın hareketleri sonucu oluşur.

• Ağır Küre (Çekirdek): Dünya’nın en sıcak ve en iç tabakasıdır. Tam ortada olduğu için çekirdek de denir. Burada ısı ateş küreden de fazladır. Yapısı itibari ile ağır maddelerden (en yoğun maddelerden) oluştuğu için ağır küre denir.

• Çekirdeğe yakın yerde yüksek sıcaklık yüzünden nikel, krom gibi maddeler erimiş halde bulunurlar. Bu akışkan yapıya magma denir.

• Magmayı oluşturan maddeler sürekli hareket halindedir. Bunun sonucunda yer kabuğunda bulduğu çatlaklardan yeryüzüne çıkar. Yanardağlardan çıkan erimiş maddeye lav denir.
• Lav ve kül püskürtmeyen yanardağlara sönmüş yanardağ denir. Ülkemizdeki Ağrı ve Erciyes Dağları sönmüş yanardağlardandır.

YER KABUĞUNUN YAPISINDA NELER VAR?

Yer Kabuğunun Ana Maddesi Kayaçlar

• Yer kabuğu, taş ve kayaçlardan oluşmuştur. Yer kabuğunu oluşturan taş ve kayalara kayaç denir.
• Geçmişte yaşamış ve tortul kayaçlar içinde korunarak günümüze kadar bozulmadan canlı kalıntı ya da izlerine fosil adı verilir.

Kayaç, Mineral ve Maden Arasındaki İlişki

Yer kabuğunu oluşturan kayaçların yapısında bulunan kimyasal maddelere mineral denir. Civa haricindeki tüm mineraller katı halde bulunurlar. Ekonomik değeri olan ve doğada az bulunan minerallere maden denir.

Kayaç-mineral-maden ilişkisi;
• Kayaçlar, bir veya birden fazla mineralin bir araya gelmesiyle oluşan kütlelerdir.
• Ekonomik değeri olan kayaçlara maden adı verilir.
• Madenler, teknolojik ham madde olarak kullanılır. Böylece yaşamı kolaylaştıran birçok teknolojik araç üretilir.

Yer Kabuğundaki Hazineler

Yer kabuğunu oluşturan kayaçların yapısında bulunan kimyasal maddelere mineral denir. Civa haricindeki tüm mineraller katı halde bulunurlar. Ekonomik değeri olan ve doğada az bulunan minerallere maden denir.

Örnek:
• Altın,elmas vb…

Yer Kabuğundaki Hazineler

Ülkemiz madenler açısından oldukça zengindir. Türkiye’de çıkarılan bazı maden ler ve bunların kullanım alanlarına aşağıda örnekler verilmiştir. Örnekleri inceleyiniz.

Örnek:
• Altın Süs eşyası, mücevher, dişçilikte dolgu malzemesi ve elektrik devre elemanı yapımında kullanılmaktadır. Ülkemizde Sivas, Uşak, Manisa, Gümüşhane, Erzincan, İzmir, Ordu, Eskişehir, Niğde ve Kayseri’de altın çıkarılmaktadır.
• Bor Isıya dayanıklı cam, seramik, gübre, temizlik malzemesi ve ilaç yapımında kullanılmaktadır. Türkiye, dünyadaki bor ma deni rezervlerinin yaklaşık %70’ine sahiptir. Ülkemizde Balı kesir, Bursa, Kütahya ve Eskişehir’de bor çıkarılmaktadır.
• Mermer Mutfak tezgâhı, süs eşyası yapımı ile inşaat sektöründe ve heykelcilikte kullanılmaktadır. Ülkemizde Afyon’da mermer çıkarılmaktadır.
• Linyit Konutlarda ısıtma, termik santrallerde enerji üretme amacıy la kullanılmaktadır. Ülkemizde Ankara, Erzurum ve Muğla’da linyit çıkarılmaktadır.
• Bakır Elektrik devre elemanı, madenî para ve mutfak eşyası yapı mında kullanılmaktadır. Ülkemizde Artvin, Kastamonu, Elâzığ ve Rize’de bakır çıkarılmaktadır.
• Taş kömürü Termik santrallerde enerji üretme ve konutlarda ısıtma ama cıyla kullanılmaktadır. Ülkemizde Zonguldak ve civarında taş kömürü çıkarılmaktadır.
• Gümüş Süs eşyası, madenî para, elektrikli araç gereç ve ayna yapımında kullanılmaktadır. Ülkemizde Uşak, Kütahya ve Yozgat’ta gümüş çıkarılmaktadır.
• Demir İnşaat sektöründe; otomobil, beyaz eşya, mutfak eşya sı ve çelik yapımında kullanılmaktadır. Ülkemizde Sivas ve Malatya’da demir çıkarılmaktadır.
• Kükürt Tarım sanayisinde gübre, ilaç yapımında ve patlayıcı üreti minde kullanılmaktadır. Ülkemizde Isparta’da kükürt çıkarıl maktadır.